Σύνοψη
Η σπονδυλική στήλη είναι ένα πολύπλοκο συγκρότημα διασυνδεδεμένων οστών (σπονδύλων), κινητών αρθρώσεων, νεύρων, συνδέσμων και μυών που λειτουργούν από κοινού για την παροχή στήριξης, σταθερότητας και ευελιξίας, ειδικότερα όσον αφορά την έκταση, την κάμψη και τη στροφή της σπονδυλικής στήλης. Αποτελείται συνήθως από 33 σπονδύλους που χωρίζονται σε 5 συνολικά τμήματα (μοίρες): αυχενική μοίρα, θωρακική μοίρα, οσφυϊκή μοίρα, ιερή μοίρα και κοκκυγική μοίρα.
Ανατομία (Αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης)
Η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης αποτελείται από 7 σπονδύλους που είναι οι μικρότεροι σε μέγεθος και βρίσκονται στο ανώτερο τμήμα της σπονδυλικής στήλης. Οι αυχενικοί σπόνδυλοι συνδέουν το κρανίο με τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης (το άνω τμήμα της πλάτης). Και οι 7 σπόνδυλοι είναι αριθμημένοι. Ο Α1, ο πρώτος σπόνδυλος της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης (που βρίσκεται πιο κοντά στο κρανίο), ονομάζεται και «Άτλας». Ο Α2, ο σπόνδυλος που βρίσκεται από κάτω, είναι γνωστός και ως «Άξονας». Το γράμμα «Α» παραπέμπει στο επίθετο «αυχενικός».
Η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης επιτελεί διάφορες σημαντικές λειτουργίες, μεταξύ των οποίων τις ακόλουθες: 1. Στήριξη του κεφαλιού και των κινήσεών του, 2. Προστασία του νωτιαίου μυελού και των νωτιαίων νεύρων, 3. Διευκόλυνση της ροής του αίματος προς τον εγκέφαλο (στις εγκάρσιες αποφύσεις των αυχενικών σπονδύλων υπάρχουν οστικά ανοίγματα/τρήματα, από τα οποία διέρχονται οι σπονδυλικές αρτηρίες, οι οποίες συμβάλλουν στη ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο).
H Ατλαντοϊνιακή άρθρωση βρίσκεται στο σημείο που ενώνεται το κατώτερο τμήμα του ινιακού οστού (η βάση του κρανίου) με τον πρώτο αυχενικό σπόνδυλο, τον Άτλαντα. Αυτή η περιοχή καθιστά δυνατή τη διέλευση του νωτιαίου μυελού από το κρανίο προς τα κάτω, στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης.
Ανατομία (Θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης)
Η θωρακική μοίρα βρίσκεται στο άνω μέρος της πλάτης και αποτελεί τη μεγαλύτερη περιοχή της σπονδυλικής στήλης. Αποτελείται από 12 σπονδύλους στους οποίους έχουν εκχωρηθεί αριθμοί από Θ1 έως Θ12. Το γράμμα «Θ» αντιπροσωπεύει τους θωρακικούς σπονδύλους. Ο Θ1, ο ανώτατος θωρακικός σπόνδυλος, συνδέεται με τον κατώτερο αυχενικό σπόνδυλο, Α7, στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Ο Θ12, ο κατώτερος θωρακικός σπόνδυλος, συνδέεται με τον πρώτο οσφυϊκό σπόνδυλο, Ο1, στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Επιπλέον, αυτοί οι σπόνδυλοι λειτουργούν ως σημεία πρόσδεσης για το θωρακικό κλωβό.
Η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης διαδραματίζει διάφορους κρίσιμους ρόλους, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται: 1. Προστασία του νωτιαίου μυελού και των νωτιαίων νεύρων, 2. Μέσο αγκύρωσης για τον θωρακικό κλωβό (o θωρακικός κλωβός σχηματίζει μια οστέινη δομή που περιβάλλει και προστατεύει τα εσωτερικά όργανα, όπως οι πνεύμονες και η καρδιά).
Ανατομία (Οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης)
Η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης αποτελείται από 5 σπονδύλους που συνδέουν το ιερό οστό (ένα τριγωνικό οστό στο κάτω άκρο της σπονδυλικής στήλης) με τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης (το πάνω μέρος της πλάτης). Και οι 5 αυτοί σπόνδυλοι είναι αριθμημένοι. Ο Ο1, ο πρώτος οσφυϊκός σπόνδυλος, είναι αυτός που βρίσκεται πιο κοντά στη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Ο Ο5, ο κατώτερος οσφυϊκός σπόνδυλος, είναι αυτός που βρίσκεται πιο κοντά στο ιερό οστό. Το γράμμα «Ο» παραπέμπει στο επίθετο «οσφυϊκός».
Ανατομία (Ιερή μοίρα της σπονδυλικής στήλης)
Η ιερή μοίρα περιλαμβάνει 5 σπονδύλους ενωμένους μεταξύ τους (συνοστεομένους) που αποτελούν το ιερό οστό και παρέχει δύναμη και σταθερότητα στη λεκάνη. Επιπρόσθετα, μεταφέρει το βάρος του σώματος στην πύελο.
Οι ιερολαγόνιες αρθρώσεις είναι οι αρθρώσεις μεταξύ του ιερού οστού και του λαγόνιου οστού (ενός οστού της λεκάνης), οι οποίες συνδέονται με ισχυρούς αρθρικούς συνδέσμους. Είναι σημαντικές για την αποτελεσματική κατανομή του άνω μέρους του σώματος στη λεκάνη και στα πόδια. Η κινητικότητα των ιερολαγόνιων αρθρώσεων είναι περιορισμένη. Οι μικρές κινήσεις αυτών των αρθρώσεων βοηθούν στην απορρόφηση των κραδασμών και στην πρόσθια/οπίσθια κάμψη.
Ανατομία (Κοκκυγική μοίρα της σπονδυλικής στήλης)
Η κοκκυγική μοίρα βρίσκεται στο κατώτατο μέρος της σπονδυλικής στήλης. Περιλαμβάνει 4 πολύ μικρούς σπονδύλους ενωμένους μεταξύ τους (συνοστεομένους) που αποτελούν τον κόκκυγα. Ο κόκκυγας αποτελεί καταφυτικό σημείο για μύες, τένοντες και συνδέσμους.
Ανατομία (Τυπικός οσφυϊκός σπόνδυλος)
Ο κάθε σπόνδυλος έχει ένα πρόσθιο τμήμα που είναι συμπαγές και λέγεται σώμα (vertebral body) και ένα οπίσθιο τμήμα που λέγεται σπονδυλικό τόξο (vertebral arch). Στην άνω και στην κάτω επιφάνεια του σπονδυλικού τόξου υπάρχουν προεξοχές που λέγονται αρθρικές αποφύσεις (articular processes) και χωρίζουν το σπονδυλικό τόξο σε αυχένα (pedicle) και σε πέταλο (lamina). Πλάγια του σπονδυλικού τόξου υπάρχουν οι εγκάρσιες αποφύσεις (transverse processes) και οπίσθια και κεντρικά η ακανθώδης απόφυση (spinous process).
Η περιοχή ανάμεσα στην άνω αρθρική απόφυση (superior articular process) και στην κάτω αρθρική απόφυση (inferior articular process) ενός σπονδύλου λέγεται ισθμός του σπονδυλικού τόξου (pars interarticularis).
Δύο γειτονικοί σπόνδυλοι ενώνονται μεταξύ τους με το μεσοσπονδύλιο δίσκο, τις ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις και τους συνδέσμους:
Ανατομία (Μεσοσπονδύλιοι δίσκοι)
Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι είναι απορροφητές κραδασμών («αμορτισέρ») που βρίσκονται ανάμεσα στα οστά της σπονδυλικής στήλης (τους σπονδύλους). Βοηθούν στη διατήρηση της ευελιξίας της πλάτης και ταυτόχρονα στην αντίσταση σε δυνάμεις και επιτρέπουν την κάμψη, την κύρτωση και τη στροφή της σπονδυλικής στήλης. Κάθε μεσοσπονδύλιος δίσκος έχει ένα παχύ εξωτερικό στρώμα που είναι γνωστό ως ινώδης δακτύλιος (annulus fibrosus), ο οποίος περιβάλλει το μαλακό και ζελατινώδη πυρήνα που ονομάζεται πηκτοειδής πυρήνας (nucleus pulposus).
Ανατομία (Ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις)
Οι ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις συνδέουν τους σπονδύλους της σπονδυλικής στήλης. Παρέχουν στήριξη, σταθερότητα και ευελιξία στους σπονδύλους κυρίως κατά την έκταση, την κάμψη και τη στροφή. Κάθε σπόνδυλος έχει δύο ζευγάρια ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων. Βρίσκονται στο οπίσθιο τμήμα του σπονδύλου και για το λόγο αυτό ονομάζονται και οπίσθιες σπονδυλικές αρθρώσεις. Κάθε άρθρωση σχηματίζεται από την κάτω αρθρική απόφυση του υπερκείμενου σπονδύλου και την άνω αρθρική απόφυση του υποκείμενου σπονδύλου. Οι αρθρώσεις αυτές καλύπτονται από χόνδρο και περιβάλλονται από έναν αρθρικό θύλακο.
Ανατομία (Νωτιαία νεύρα)
Κατά μήκος όλης της σπονδυλικής στήλης υπάρχει ένα μεγάλο κεντρικό κανάλι που ονομάζεται νωτιαίος ή σπονδυλικός σωλήνας (vertebral or spinal canal). Στην περιοχή της αυχενικής και της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης διέρχεται μέσα από αυτόν το σωλήνα ο νωτιαίος μυελός (spinal cord), ο οποίος σταματά συνήθως στο επίπεδο του πρώτου οσφυϊκού σπονδύλου (Ο1). Στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ο σωλήνας περιέχει μια δέσμη νευρικών ριζών, την ιππουρίδα (cauda equina) που είναι η συνέχεια του νωτιαίου μυελού.
Ανοίγματα ή οπές σε κάθε πλευρά του σωλήνα που ονομάζονται μεσοσπονδύλια τρήματα (μεσοσπονδύλια τρήματα – σημεία εξόδου μεταξύ δύο γειτονικών σπονδύλων) προσφέρουν διόδους στις νευρικές ρίζες (nerve roots) για να περάσουν από τη σπονδυλική στήλη σε άλλες περιοχές του σώματος.
Βιβλιογραφία
- Moore K.: Clinically Oriented Anatomy. Third Edition. Williams & Wilkins 1992.
