Οσφυϊκή Ριζοπάθεια (Ισχιαλγία)

Σύνοψη

Η οσφυϊκή ριζοπάθεια, γνωστή και ως ισχιαλγία, αποτελεί μια πάθηση, κατά την οποία υπάρχει ερεθισμός μίας ή περισσοτέρων νευρικών ριζών στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Εκδηλώνεται κατά κανόνα ως πόνος που αντανακλά από την οσφυϊκή περιοχή στο πόδι, κατά μήκος της πάσχουσας νευρικής ρίζας. Μπορεί να συνοδεύεται από διαταραχές της αισθητικότητας, της κινητικότητας ή των αντανακλαστικών. Κάθε πάθηση, στην οποία συμπιέζονται ή ερεθίζονται με κάποιον τρόπο οι οσφυϊκές νευρικές ρίζες, μπορεί να προκαλέσει οσφυϊκή ριζοπάθεια. Η δισκοκήλη με συμπίεση νεύρων, η εκφυλιστική νόσος της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, η στένωση των μεσοσπονδύλιων τρημάτων ή του σπονδυλικού σωλήνα καθώς και ο ουλώδης ιστός από προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις στη σπονδυλική στήλη μπορούν, μεταξύ άλλων, να προκαλέσουν ερεθισμό ή φλεγμονή των νεύρων καθώς εξέρχονται από τη σπονδυλική στήλη.

Αιτίες (Κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης)

Η οσφυϊκή δισκοκήλη με συμπίεση νεύρων είναι μακράν η συχνότερη αιτία οσφυϊκής ριζοπάθειας. Η δισκοκήλη μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την προς τα έξω προβολή του εσωτερικού υλικού του δίσκου και την άσκηση επιβλαβούς πίεσης σε γειτονικές νευρικές ρίζες, προκαλώντας πόνο στη μέση και ενδεχομένως πόνους και νευρολογικές διαταραχές όπως μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή/και αδυναμία που αντανακλούν προς στο πόδι.

Αιτίες (Εκφυλιστική δισκοπάθεια)

Άλλη μια συχνή αιτία βλάβης της νευρικής ρίζας είναι η εκφυλιστική δισκοπάθεια. Πρόκειται για μια πάθηση που σχετίζεται με την ηλικία και παρουσιάζεται όταν ένας ή περισσότεροι δίσκοι φθείρονται ή εμφανίζουν ρωγμές/σχισμές, επιτρέποντας έτσι τη μετατόπιση των σπονδύλων πάνω και κάτω από το δίσκο. Τα οστά μπορεί να έρχονται σε επαφή και να συμπιέζουν γειτονικές νευρικές ρίζες, προκαλώντας πόνο και πιθανώς συνοδά νευρολογικά συμπτώματα όπως μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή/και αδυναμία στις περιοχές που νευρώνονται από τις πάσχουσες νευρικές ρίζες.

Αιτίες (Στένωση των τρημάτων στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, Σπονδυλική στένωση)

Όταν ένα τρήμα (οστικό άνοιγμα, μέσα από το οποίο η νευρική ρίζα εγκαταλείπει το νωτιαίο σωλήνα) ή ο σπονδυλικός σωλήνας (οστικός σωλήνας, μέσα από τον οποίο διέρχονται τα νωτιαία νεύρα ή ο νωτιαίος μυελός) στενεύει και μικραίνει, η νευρική ρίζα έχει λιγότερο χώρο και μπορεί να συμπιέζεται. Οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις σε συνάρτηση με οστεοαρθρίτιδα ή/και εκφυλιστική δισκοπάθεια στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης μπορεί να δημιουργήσουν οστικές προεξοχές (οστεόφυτα) καθώς και πάχυνση (οστεοποίηση/οστέωση) των σπονδυλικών συνδέσμων ή προβολή ενός μεσοσπονδύλιου δίσκου, με αποτέλεσμα την άσκηση επιβλαβούς πίεσης στις νευρικές ρίζες.

Αιτίες (Σύνδρομο αποτυχημένης επέμβασης στη σπονδυλική στήλη)

Το σύνδρομο αποτυχημένης επέμβασης στη σπονδυλική στήλη είναι μια αναγνωρισμένη ιατρική διάγνωση για το χρόνιο πόνο και τα συμπτώματα που επιμένουν μετά από χειρουργική επέμβαση στη σπονδυλική στήλη. Η χειρουργική επέμβαση στη σπονδυλική στήλη πραγματοποιείται κατά κανόνα για να επιτευχθούν δύο κύριοι στόχοι: Αφενός, η αποφόρτιση μιας συμπιεσμένης νευρικής ρίζας και αφετέρου η σταθεροποίηση μιας άρθρωσης που πονάει. Το σύνδρομο αποτυχημένης επέμβασης στη σπονδυλική στήλη μπορεί να εμφανιστεί αν δεν επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι ή αν κατά τη χειρουργική επέμβαση τραυματιστεί μια νευρική ρίζα ή κάποια άλλη δομή κοντά στο σημείο της επέμβασης.

Η οσφυϊκή ριζοπάθεια μπορεί να εμφανιστεί ως αποτέλεσμα υποτροπιάζουσας δισκοκήλης με συμπίεση νεύρων ή εξαιτίας σχηματισμού ουλώδους ιστού με πρόσδεση ή παγίδευση της νευρικής ρίζας από ινώδεις συμφύσεις (επισκληρίδια ίνωση) καθώς και λόγω νέας στένωσης των τρημάτων ή κεντρικής σπονδυλικής στένωσης.

Συμπτώματα

Τα σημεία και συμπτώματα της οσφυϊκής ριζοπάθειας διαφέρουν ανάλογα με τη νευρική ρίζα που έχει προσβληθεί.
Τραυματισμοί των νευρικών ριζών μπορούν να παρουσιαστούν σε καθέναν από τους πέντε σπονδύλους της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης που ονομάζονται Ο1 έως Ο5 ή στο επίπεδο του ιερού οστού, το ανώτερο τμήμα του οποίου ονομάζεται Ι1. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πόνο καθώς και μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή/και αδυναμία στις περιοχές που τροφοδοτούνται από τις πάσχουσες νευρικές ρίζες και ονομάζονται δερμοτόμια.

Ο1 Ριζοπάθεια. Πόνος, μυρμήγκιασμα ή/και μούδιασμα μπορεί να εμφανιστεί από το ανώτερο τμήμα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης έως τη βουβωνική χώρα, διαμέσου του βουβωνικού δερμοτομίου.

Ο2 Ριζοπάθεια. Πόνος, μυρμήγκιασμα ή/και μούδιασμα μπορεί να εμφανιστεί στο πρόσθιο μεσαίο και έξω τμήμα του μηρού. Ενδεχομένως να εμφανιστεί μειωμένη δύναμη του καμπτήρα του ισχίου (οι καμπτήρες μύες του ισχίου επιτρέπουν την ανύψωση του γόνατος στο στήθος).

Ο3 Ριζοπάθεια. Πόνος, μυρμήγκιασμα ή/και μούδιασμα μπορεί να εντοπιστεί στo έσω και έξω (πρόσθιo) κάτω τμήμα του μηρού, αλλά δε φτάνει ποτέ στο γόνατο ή στην κνήμη. Το αντανακλαστικό του γόνατος (επιγονατιδικό αντανακλαστικό) μπορεί να είναι μειωμένο ή ανύπαρκτο. Μπορεί να εμφανιστεί αδυναμία και ατροφία του τετρακέφαλου μυός (μιας μεγάλης μυϊκής ομάδας στην πρόσθια πλευρά κάθε μηρού) με συνακόλουθη ανικανότητα επιτέλεσης βαθέος καθίσματος.

Ο4 Ριζοπάθεια. Πόνος, μυρμήγκιασμα ή/και μούδιασμα μπορεί να εμφανιστεί στην περιοχή του γόνατος, στην πρόσθια έσω κνήμη (πρόσθια πλευρά του ποδιού) και στο μεσαίο τμήμα του άκρου ποδός. Το αντανακλαστικό του γόνατος (επιγονατιδικό αντανακλαστικό) μπορεί να είναι μειωμένο ή ανύπαρκτο. Μπορεί να εμφανιστεί αδυναμία και ατροφία του τετρακέφαλου μυός με συνακόλουθη ανικανότητα επιτέλεσης βαθέος καθίσματος, αλλά όχι σε τόσο έντονο βαθμό όπως στο σύνδρομο της ρίζας Ο3.

Ο5 Ριζοπάθεια. Πόνος, μυρμήγκιασμα ή/και μούδιασμα μπορεί να εμφανιστεί στο πλάι του ποδιού προς τα κάτω, μέχρι τη ράχη του άκρου ποδός και του μεγάλου δαχτύλου. Αδυναμία του άκρου ποδός με ανικανότητα βαδίσματος στις φτέρνες. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να ελαττωθεί η δύναμη στον εκτείνοντα τον μεγάλο δάκτυλο ή να προκληθεί πτώση του άκρου ποδός.

Ι1 Ριζοπάθεια. Πόνος, μυρμήγκιασμα ή/και μούδιασμα μπορεί να εμφανιστεί στην οπίσθια επιφάνεια του ποδιού προς τα κάτω και στη φτέρνα ή/και στο πλάγιο τμήμα του άκρου ποδός και του μικρού δακτύλου. Χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι η ελάττωση του αχίλλειου αντανακλαστικού. Ενδέχεται να παρουσιαστεί αδυναμία του άκρου ποδός με συνακόλουθη ανικανότητα βαδίσματος στα δάχτυλα των ποδιών.

Θεραπεία

Οι επιλογές θεραπείας για την οσφυϊκή ριζοπάθεια εξαρτώνται από τη θέση και τη σοβαρότητα της βλάβης. Η οξεία οσφυϊκή ριζοπάθεια ακολουθεί συνήθως αυτοπεριοριζόμενη κλινική πορεία με αυτόματη βελτίωση/ίαση σε ποσοστό έως 70-80%. Για το λόγο αυτό, η μη χειρουργική αντιμετώπιση είναι η κατάλληλη αρχική επιλογή για τους περισσότερους ασθενείς.
Η οσφυϊκή ριζοπάθεια μπορεί κατά κανόνα να αντιμετωπιστεί επιτυχώς με συνδυασμό τεχνικών διαχείρισης του πόνου, φυσικοθεραπείας και θεραπευτικών εγχύσεων στη σπονδυλική στήλη.
Η χειρουργική επέμβαση συνιστάται όταν οι συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας δεν ανακουφίζουν από τον πόνο και η ποιότητα ζωής του ασθενούς εξακολουθεί να επηρεάζεται αρνητικά ή όταν υπάρχει σοβαρό νευρολογικό έλλειμμα, όπως προοδευτική μυϊκή αδυναμία.

Βιβλιογραφία

1. Kraemer J., Hasenbring M., Kraemer R., Taub E., Theodoridis T., Wilke H.J.: Intervertebral Disc Diseases: Causes, Diagnosis, Treatment and Prophylaxis. Thieme 2009.
2. Ropper A., Zafonte R.: Sciatica. Review Article. The New England Journal of Medicine 2015; 372 (13): 1240-1248.
3. Baber Z., Erdec M.: Failed Back Surgery Syndrome: Current Perspectives. Journal of Pain Research 2016; 9: 979-987.