Σύνοψη
Ο τραυματισμός του αυχένα τύπου «whiplash» είναι ιατρικά γνωστός ως τραυματισμός/κάκωση «δίκην μαστιγίου» ή σύνδρομο επιτάχυνσης-επιβράδυνσης του αυχένα (διάστρεμμα/θλάση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης). Πρόκειται για συχνό τραυματισμό του αυχένα. Εμφανίζεται όταν ο αυχένας και το κεφάλι κινούνται ξαφνικά προς τα εμπρός (αιφνίδια υπερκάμψη του αυχένα) και μετά προς τα πίσω (αιφνίδια υπερέκταση του αυχένα), προκαλώντας αστραπιαίες κινήσεις και υπερβολική επιβάρυνση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Ως αποτέλεσμα μπορεί να τραυματιστούν όχι μόνο οι σπόνδυλοι αλλά και οι αρθρικοί σύνδεσμοι στήριξης και οι μύες του αυχένα. Αυτό το είδος τραυματισμού μπορεί να είναι αποτέλεσμα πρόσκρουσης μεγάλης ισχύος. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για τροχαίο ατύχημα με χτύπημα του οχήματος από πίσω.
Ανατομία (Αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης)
Η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης αποτελείται από επτά σπονδύλους που είναι οι μικρότεροι σε μέγεθος, βρίσκονται στο ανώτερο τμήμα της σπονδυλικής στήλης και στηρίζονται από δυνατούς συνδέσμους και πολλούς μύες. Οι αυχενικοί σπόνδυλοι συνδέουν το κρανίο με τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης (το πάνω μέρος της πλάτης). Η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης επιτελεί διάφορες σημαντικές λειτουργίες, μεταξύ των οποίων οι ακόλουθες:
1. Στήριξη του κεφαλιού και των κινήσεών του.
Όλοι οι σπόνδυλοι μαζί στηρίζουν το κεφάλι και τις κινήσεις του, στις οποίες συγκαταλέγονται οι στροφικές, οι πρόσθιες/οπίσθιες και οι πλάγιες κινήσεις κάμψης.
2. Προστασία του νωτιαίου μυελού και των νωτιαίων νεύρων.
Οι αυχενικοί σπόνδυλοι προστατεύουν το νωτιαίο μυελό, μια δέσμη νεύρων που συνδέονται με τον εγκέφαλο. Ο νωτιαίος μυελός διέρχεται μέσα από ένα μεγάλο κεντρικό οστικό κανάλι που ονομάζεται σπονδυλικός σωλήνας και μεταφέρει μηνύματα από τον εγκέφαλο στο υπόλοιπο σώμα. Ανοίγματα ή οπές σε κάθε πλευρά του σπονδυλικού σωλήνα που ονομάζονται μεσοσπονδύλια τρήματα (μεσοσπονδύλια τρήματα – σημεία εξόδου ανάμεσα σε δύο γειτονικούς σπονδύλους) παρέχουν χώρο στις ρίζες των νεύρων για να εξέλθουν από τη σπονδυλική στήλη και να κατευθυνθούν προς τους ώμους και τα χέρια.
3. Διευκόλυνση της ροής του αίματος προς τον εγκέφαλο.
Στις εγκάρσιες αποφύσεις των αυχενικών σπονδύλων υπάρχουν οστικά ανοίγματα/τρήματα, από τα οποία διέρχονται οι σπονδυλικές αρτηρίες, οι οποίες συμβάλλουν στη ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο.
Ανατομία (Μεσοσπονδύλιοι δίσκοι)
Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι είναι απορροφητές κραδασμών («αμορτισέρ») που βρίσκονται ανάμεσα στα οστά της σπονδυλικής στήλης (τους σπονδύλους). Βοηθούν στη διατήρηση της ευελιξίας της πλάτης και ταυτόχρονα στην αντίσταση σε δυνάμεις και επιτρέπουν την κάμψη, την κύρτωση και τη στροφή της σπονδυλικής στήλης. Κάθε μεσοσπονδύλιος δίσκος έχει ένα παχύ εξωτερικό στρώμα που είναι γνωστό ως ινώδης δακτύλιος και περιβάλλει το μαλακό και ζελατινώδη πυρήνα που ονομάζεται πηκτοειδής πυρήνας. Η κήλη του μεσοσπονδύλιου δίσκου εμφανίζεται όταν το ζελατινώδες εσωτερικό υλικό του πυρήνα του δίσκου προβάλλει ή εξέρχεται από το δίσκο και ασκεί πίεση σε κάποια γειτονική νευρική ρίζα.
Ανατομία (Ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις)
Οι ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις συνδέουν τους σπονδύλους της σπονδυλικής στήλης. Καλύπτονται από χόνδρο και περιβάλλονται από έναν αρθρικό θύλακο που επιτρέπει την κάμψη και τη στροφή των σπονδύλων. Κάθε θύλακος περιέχει πολλές μικροσκοπικές αλγαισθητικές ίνες, με αποτέλεσμα αυτή η δομή να αποτελεί πιθανή πηγή πόνου. Όπως και οι άλλες αρθρώσεις του σώματος, έτσι και αυτές μπορεί να εμφανίσουν φλεγμονή και εκφύλιση. Οι αυχενικές ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις είναι ευάλωτες σε τραυματισμούς εξαιτίας της λειτουργίας που επιτελούν για τη στήριξη του βάρους του κεφαλιού. Η συχνότερη αιτία τραυματισμού τους είναι ο τραυματισμός του αυχένα τύπου «whiplash» που προκαλεί πόνο αμέσως μετά τον τραυματισμό.
Αιτίες
Ο τραυματισμός του αυχένα τύπου «whiplash» προκαλείται συνήθως από τροχαία ατυχήματα, κατά τα οποία το όχημα δέχεται χτύπημα από πίσω. Άλλες πιθανές, αν και συγκριτικά σπάνιες αιτίες τραυματισμού του αυχένα μπορεί να είναι αθλήματα επαφής όπως το ποδόσφαιρο, το bungee jumping, η βόλτα με τρενάκι του λούνα παρκ, οι πτώσεις στο σκι ή σε άλλες δραστηριότητες, κατά τις οποίες επιδρούν υπερβολικές δυνάμεις επιτάχυνσης και επιβράδυνσης στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα αυτού του αυχενικού τραυματισμού μπορεί να εμφανιστούν αμέσως μετά το ατύχημα. Σε μερικές περιπτώσεις όμως, περνούν μερικές ώρες ή και μέρες μέχρι να εμφανιστούν. Ο τραυματισμός του αυχένα τύπου «whiplash» θεραπεύεται συνήθως εντός τριών μηνών, αλλά μερικές φορές τα συμπτώματα μπορεί να γίνουν χρόνια και να διαρκέσουν πολύ περισσότερο. Η μακροχρόνια πρόγνωση για ασθενείς με τέτοιου είδους τραυματισμό μπορεί να διαφέρει σημαντικά και εξαρτάται κατά κανόνα από τη σοβαρότητα των αρχικών συμπτωμάτων.
Συμπτώματα (Αυχενικός πόνος)
Το συχνότερο σύμπτωμα αυτού του τραυματισμού είναι ο αυχενικός πόνος. Ο πόνος μπορεί να κυμαίνεται από ήπιος έως πολύ οξύς. Μπορεί να επικεντρώνεται στην περιοχή του αυχένα ή να αντανακλά προς τα κάτω στους ώμους, το βραχίονα ή/και την άκρα χείρα. Ο αυχενικός πόνος που προκαλείται από αυτόν τον τραυματισμό είναι συνήθως το αποτέλεσμα διάτασης των συνδέσμων ή μυϊκής θλάσης. Μπορεί να προκληθεί, επίσης, τόσο από τραυματισμό των αυχενικών ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων όσο και από τραυματισμό των μεσοσπονδύλιων δίσκων και των νεύρων.
Συμπτώματα (Πόνος στον ώμο ή/και στο πάνω μέρος της πλάτης)
Αν κατά τη διάρκεια του τραυματισμού τύπου «whiplash» υποστούν ρήξη ή διάταση οι μαλακοί ιστοί του αυχένα, όπως οι μύες ή οι σύνδεσμοι, τότε ο πόνος μπορεί μερικές φορές να μεταφέρεται σε άλλους μαλακούς ιστούς στο άνω μέρος της πλάτης και στους ώμους. Συχνά εμφανίζεται επίσης πόνος στους ώμους ή/και ανάμεσα στις ωμοπλάτες, κυρίως σε περίπτωση ερεθισμού της κατώτερης αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.
Συμπτώματα (Αυχενική δυσκαμψία – περιορισμένο εύρος κίνησης)
Η περιορισμένη κινητικότητα του αυχένα, για παράδειγμα η αδυναμία φυσιολογικής κάμψης και στροφής, προκαλείται κυρίως από τον αυχενικό πόνο και τη δυσκαμψία των αυχενικών μυών. Μπορεί επίσης να προκληθεί από μηχανικό πρόβλημα, όπως από τον τραυματισμό των ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων.
Συμπτώματα (Αυχενογενής κεφαλαλγία)
Η αυχενογενής κεφαλαλγία είναι ένα συγκεκριμένο είδος πονοκεφάλου που εμφανίζεται όταν ο πόνος από μια ορισμένη πηγή στον αυχένα διοχετεύεται προς τα πάνω στο κεφάλι. Χαρακτηρίζεται από αμβλύ, μη παλλόμενο πόνο που αντανακλά από τον αυχένα στο πίσω μέρος του κεφαλιού. Ο πόνος μπορεί να εκτείνεται πέρα από το τριχωτό της κεφαλής και να γίνεται αισθητός στο μέτωπο, τους κροτάφους καθώς και στην περιοχή γύρω από το μάτι ή/και το αυτί. Η αυχενογενής κεφαλαλγία προκαλείται από υποκείμενη βλάβη σε άρθρωση, μεσοσπονδύλιο δίσκο, μυ ή νεύρο στην περιοχή του αυχένα. Τις περισσότερες φορές σχετίζεται με τις ανώτερες ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης, οι οποίες συνδέονται με τους σπονδύλους Α1-Α3. Ο τραυματισμός του αυχένα τύπου «whiplash» αποτελεί συχνή αιτία αυχενογενούς κεφαλαλγίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις τραυματισμού, η αυχενογενής κεφαλαλγία μπορεί να υποχωρήσει εντός λίγων ημερών ή να διαρκέσει και χρόνια.
Συμπτώματα (Αυχενική ριζοπάθεια)
Η αυχενική ριζοπάθεια είναι μια πάθηση, κατά την οποία υπάρχει ερεθισμός μίας ή περισσοτέρων νευρικών ριζών στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και η οποία εκδηλώνεται κατά κανόνα ως πόνος που αντανακλά από τον αυχένα κατά μήκος της πάσχουσας νευρικής ρίζας. Μπορεί να συνοδεύεται από διαταραχές της αισθητικότητας, της κινητικότητας ή των αντανακλαστικών. Κάθε πάθηση, στην οποία συμπιέζονται ή ερεθίζονται με οποιονδήποτε τρόπο οι ρίζες των αυχενικών νεύρων, μπορεί να προκαλέσει αυχενική ριζοπάθεια. Τις περισσότερες φορές είναι αποτέλεσμα εκφυλιστικής νόσου στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και ως συνέπεια οξείας κάκωσης, όπως ο τραυματισμός του αυχένα τύπου «whiplash».
Άλλα συμπτώματα
Μετά από τον συγκεκριμένο τραυματισμό του αυχένα μπορεί σε μερικές περιπτώσεις να εμφανιστεί ζάλη ή θόλωση της όρασης. Το πάσχον άτομο μπορεί να γίνει πιο ευερέθιστο, ανήσυχο ή ακόμα και καταθλιπτικό. Μερικά άτομα μπορεί να εμφανίσουν και ακουστικούς ήχους στα αυτιά, γνωστούς ως εμβοές, καθώς και προβλήματα μνήμης ή συγκέντρωσης. Επίσης, κάποια άτομα μπορεί να δυσκολεύονται να κοιμηθούν ή να διατηρήσουν τον ύπνο τους. Η έλλειψη ενέργειας (κούραση) μπορεί να σχετίζεται με τα προβλήματα ύπνου, την κατάθλιψη, το μετατραυματικό στρες και τον πόνο.
Θεραπεία
Οι επιλογές θεραπείας του αυχενικού τραυματισμού τύπου «whiplash» μπορεί να περιλαμβάνουν ανάπαυση, θερμοθεραπεία, αναλγητικά/αντιφλεγμονώδη φάρμακα, μυοχαλαρωτικά, χειροθεραπεία και φυσικοθεραπεία. Οι σκληροί και δύσκαμπτοι μύες που παρουσιάζουν πόνο μπορούν επίσης να χαλαρώσουν αν οι ανωτέρω θεραπείες συνδυαστούν με διήθηση των μυών του ώμου/αυχένα (διήθηση των σημείων πυροδότησης του πόνου – trigger points).
Μπορεί επίσης να γίνει διήθηση ή αποκλεισμός των ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων για να διαγνωστεί και να αντιμετωπιστεί ο πόνος σε αυτές τις αρθρώσεις. Αν οι μη χειρουργικές θεραπευτικές μέθοδοι αποβούν αναποτελεσματικές και ο ασθενής ανταποκριθεί θετικά στον αποκλεισμό των ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων, τότε η επόμενη θεραπευτική επιλογή είναι συχνά η απονεύρωση των ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων με ραδιοσυχνότητα.
Η αυχενογενής κεφαλαλγία αντιμετωπίζεται κατά κανόνα συντηρητικά με ανάπαυση, θερμοθεραπεία, αναλγητικά/αντιφλεγμονώδη φάρμακα, μυοχαλαρωτικά, χειροθεραπεία και φυσικοθεραπεία. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η διαδερμική ηλεκτρική νευρική διέγερση (TENS), κατά την οποία διεγείρονται τα αισθητήρια νεύρα, με αποτέλεσμα να προκαλείται μούδιασμα στην περιοχή και να μειώνεται η αίσθηση του πόνου.
Η αυχενική ριζοπάθεια μπορεί κατά κανόνα να αντιμετωπιστεί επιτυχώς χωρίς χειρουργική επέμβαση με συνδυασμό τεχνικών διαχείρισης πόνου, φυσικοθεραπείας και θεραπευτικών εγχύσεων στη σπονδυλική στήλη.
Τέλος, μπορεί να συνιστάται ψυχοθεραπεία, αν ο ασθενής παρουσιάσει για κάποιο λόγο ψυχική ασθένεια ως συνέπεια του τραυματισμού στον αυχένα, όπως π.χ. κατάθλιψη ή μετατραυματικό στρες.
Βιβλιογραφία
- Kraemer J., Hasenbring M., Kraemer R., Taub E., Theodoridis T., Wilke H.J.: Intervertebral Disc Diseases: Causes, Diagnosis, Treatment and Prophylaxis. Thieme 2009.
