Τα προγράμματα εκπαίδευσης της πλάτης είναι ομαδικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, οι οποίες προσφέρονται κυρίως από εξειδικευμένους ιατρούς ή παραϊατρικούς θεραπευτές και στοχεύουν στη θεραπεία, την αποκατάσταση και την πρόληψη του πόνου στην πλάτη.
Τα προγράμματα εκπαίδευσης της πλάτης ως μέσο δευτερογενούς πρόληψης απευθύνονται σε ασθενείς που έχουν ήδη βιώσει πόνο στην πλάτη ή τον αυχένα και θέλουν να αποφύγουν ένα νέο επεισόδιο. Οι συμβουλές και οι ασκήσεις των προγραμμάτων εκπαίδευσης της πλάτης χρησιμοποιούνται επίσης και ως πρωτογενής πρόληψη για άτομα που δεν είχαν ποτέ πόνο στην πλάτη, αλλά διατρέχουν σχετικό κίνδυνο: παιδιά και νέοι με κακή στάση σώματος, ενήλικες με στατική στάση σώματος κατά την εργασία και όλα τα άτομα με ασθενές μυϊκό σύστημα.
Στο πλαίσιο της αποκατάστασης και της πρόληψης τραυματισμών της σπονδυλικής στήλης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις δισκοπάθειας, οι ασθενείς κάνουν ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης για να σταθεροποιήσουν τη σπονδυλική στήλη και να μάθουν τεχνικές για να σηκώνουν και να μεταφέρουν βάρη, να σκύβουν, να κάθονται, να στέκονται και να ξαπλώνουν χωρίς να επιβαρύνουν την πλάτη. Επιπλέον, μαθαίνουν και εξασκούν τις ιδανικές κινήσεις και στάσεις του σώματος για πολλές καθημερινές δραστηριότητες.
Αυτό που πρέπει να μάθουν αποτελείται από τρία μέρη: 1. Πληροφορίες για την ανατομία και τη λειτουργία της σπονδυλικής στήλης, την εμβιομηχανική της σπονδυλικής στήλης (με τον όρο εμβιομηχανική εννοούμε τη συνδυασμένη μελέτη της κίνησης από ανατομική, φυσιολογική και μηχανική άποψη) και τη φυσιοπαθολογία των συχνότερων παθήσεων της πλάτης. 2. Συστηματική εκπαίδευση της πλάτης σύμφωνα με τους κανόνες για τη στάση του σώματος, την ορθοστασία, το κάθισμα, την κατάκλιση, το σκύψιμο, την άρση βάρους. 3. Ενεργητική προστασία της σπονδυλικής στήλης με γυμναστική και άθληση για τη διατήρηση μιας υγιούς πλάτης.
Οι 10 κανόνες εκπαίδευσης της πλάτης είναι οι εξής:
- Πρέπει να γυμνάζεσαι.
- Κράτα την πλάτη σου ίσια.
- Γονάτισε, όταν θέλεις να σκύψεις.
- Μην σηκώνεις βαριά αντικείμενα.
- Μοίρασε ομοιόμορφα το βάρος που σηκώνεις και κράτα το κοντά στο σώμα σου.
- Όταν κάθεσαι, κράτα την πλάτη σου ίσια και στήριξε τον κορμό σου.
- Μην στέκεσαι με τεντωμένα πόδια.
- Όταν είσαι ξαπλωμένος, κράτα τα πόδια σου λυγισμένα.
- Αθλήσου, κάνε κυρίως κολύμπι, τρέξιμο ή ποδήλατο.
- Γύμνασε τους μύες της πλάτης κάθε μέρα.
Η εκπαίδευση της πλάτης βασίζεται σε τέσσερις εμβιομηχανικές αρχές:
1. Ενεργοποίηση του ωσμωτικού συστήματος του μεσοσπονδύλιου δίσκου.
Ο μεσοσπονδύλιος δίσκος ενεργεί ως ωσμωτικό σύστημα. Η κίνηση υγρού μέσα και έξω από το δίσκο, η οποία εξαρτάται από την πίεση, αποτελεί το θεμέλιο του πρώτου κανόνα εκπαίδευσης της πλάτης: Πρέπει να γυμνάζεσαι. Η τακτική εναλλαγή φόρτισης και αποφόρτισης της σπονδυλικής στήλης με δραστηριότητες όπως η άθληση και η γυμναστική τονώνει τον μεταβολισμό στον μεσοσπονδύλιο δίσκο.
2. Αποφυγή υπερβολικής πίεσης μέσα στο μεσοσπονδύλιο δίσκο..
Κάποιες στάσεις του σώματος και κάποιες κινήσεις αυξάνουν την πίεση μέσα στο μεσοσπονδύλιο δίσκο (ενδοδισκική πίεση). Η υψηλή ενδοδισκική πίεση οδηγεί σε μετατόπιση του ιστού του δίσκου και τελικά σε δισκοκήλη.
Οι κανόνες εκπαίδευσης της πλάτης 2-6 βασίζονται σε αυτά τα εμβιομηχανικά δεδομένα.
3. Αποφυγή μετατόπισης των μεσοσπονδύλιων αρθρώσεων η μία μέσα στην άλλη.
Κατά την αξονική φόρτιση οι οσφυϊκές αρθρώσεις (ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις) ωθούνται η μία μέσα στην άλλη. Η λόρδωση και η υπερλόρδωση ενισχύουν αυτό το φαινόμενο. Οι αρθρικοί θύλακοι υπερεκτείνονται. Αυτή η δυσμενής κατάσταση μπορεί να αποφευχθεί με το ελαφρύ λύγισμα των ποδιών.
(Κανόνες εκπαίδευσης της πλάτης 7-8).
4. Ενδυνάμωση των μυών του κορμού.
Η εκγύμναση των μυών της κοιλιάς, της πλάτης και των ποδιών οδηγεί σε δυνατούς μύες, οι οποίοι σταθεροποιούν τα κινητά τμήματα της σπονδυλικής στήλης που φθίνουν λόγω εκφύλισης.
(Κανόνες εκπαίδευσης της πλάτης 9-10).
Όταν δεν τηρούνται αυτές οι αρχές, εμφανίζεται πόνος στην πλάτη. Η έλλειψη κίνησης και η λανθασμένη άρση και μεταφορά μεγάλου βάρους σε συνδυασμό με τους αδύναμους μύες οδηγούν αργά ή γρήγορα σε πόνο στην πλάτη. Τα προγράμματα εκπαίδευσης της πλάτης αναπτύχθηκαν για να εφαρμόσουν στην πράξη αυτές τις αρχές.
Η τήρηση των κανόνων εκπαίδευσης οδηγεί σε μείωση του πόνου στην πλάτη.
Βιβλιογραφία
- Kraemer J., Hasenbring M., Kraamer R., Taub E., Theodoridis T., Wilke H.J: Intervertebral Disc Diseases: Causes, Diagnosis, Treatment and Prophylaxis. Thieme 2009.
